جمعه , مهر ۲۸, ۱۳۹۶ ۱۲:۲۱ ب.ظ
خانه » خبر » ویژگی ادبیات و فرهنگ دوره پهلوی اول

ویژگی ادبیات و فرهنگ دوره پهلوی اول

علیرضا ذاكر اصفهانی – در زمینه تجدیدنظر دینی می‏توان به فعالیتها و تلاشهای كسروی، شریعت سنگلجی و حكمی‏زاده اشاره كرد كه در فضای تجدد در پی تجدیدنظرهایی در عرصه دین می‏باشند.

شبکه خبر دانشجویان البرز – فرهنگی

گرچه ادبیات این دوره از بار سیاسی كمتری برخوردار بود، با این حال، یك مسئله سیاسی همچنان سرلوحه فعالیتهای ادبای وقت بود و آن ناسیونالیسم باستانگرا بود. وجه اختلاف این ناسیونالیسم با ناسیونالیسم دوره قبل جنبه فرهنگی آن بود كه آن را با ناسیونالیسم سیاسی قبل متفاوت می‏ساخت، ناسیونالیسمی كه به عنوان ایدئولوژی رژیم جهت ایجاد اقتدار و مشروعیت سیاسی از آن بهره گرفته می‏شد. چنین ایدئولوژی‏ای در قالب مباحث ایرانشناسی و تحقیقات تاریخی درونمایه ادبیات وقت را تشكیل می‏داد. برای مثال، تعدادی از مقالات محمدعلی فروغی (1256-1321ه . ش)، یكی از تئوریسینها و پراكتیسینهای دستگاه حكومت، عبارت‏اند از:

«خطابه در آثار ملی»، «نفوذ زبانهای بیگانه در زبان فارسی»، «مقدمه بر خطابه بهرام گور تهمورس انگلساریا»، «پیام من به فرهنگستان»، «فرهنگستان چیست؟»، «ایران را چرا باید دوست داشت؟» «درباره تاریخ ایران».1فروغی همچنین به تنظیم و تلخیص شاهنامه همت گماشت و ابیاتی در مدح شاه به آن اضافه كرد.2 این اقدام او انتقادات زیادی از سوی ادبای وقت، مانند ملك‏الشعرای بهار نسبت به او در پی داشت.

 رویكرد فوق در آثار مختلف ادبی این دوره مشهود است. در زمینه نمایش، گریگور یقیكیان، نمایشنامه‏های صادق هدایت، میرزاده عشقی، ابوالحسن فروغی، تندركیا، محقق‏الدوله، علی نصر با همان سمت و سو نوشته می‏شوند كه عمدتاً دارای مضامینی تاریخی و بیشتر اسطوره‏سازانه هستند. تجددطلبی در این دوره همچنان پرشتاب به راه خود ادامه می‏دهد. از این رو، چنین نگرشی را نیز در آثار متعدد ادبی فراوان می‏یابیم.

در زمینه آثار نمایشی می‏توان از نمایشنامه معروف حسن مقدم با عنوان جعفرخان از فرنگ برگشته یاد كرد كه در آن به حاكمیت تفكر سنتی در جامعه ایرانی و سطحی‏نگری جوان از فرنگ برگشته، هر دو انتقاد می‏شود.

 در زمینه تجدیدنظر دینی می‏توان به فعالیتها و تلاشهای كسروی، شریعت سنگلجی و حكمی‏زاده اشاره كرد كه در فضای تجدد در پی تجدیدنظرهایی در عرصه دین می‏باشند.

در زمینه رمان از جمالزاده سرآمد رمان‏نویسان در مجموعه یكی بود یكی نبود و قصه‏های كوتاه برای بچه‏های ریشدار یاد می‏كنیم كه در آن به نقد رفتارهای فردی و اجتماعی جامعه سنتی و در حال گذار ایران، به ویژه باورهای مذهبی مردم، می‏پردازد. بجز او باید از هدایت نام برد كه سهم عمده‏ای در ادبیات عصر تجدد دارد. بخشی از داستانهای او از قبیل علویه خانم و سگ ولگرد با الهام از نویسندگانی چون گی دو موپاسان و آنتوان چخوف و بخشی نظیر سه قطره خون با الهام از آثار كافكا و سارتر نوشته شده كه در آنها از فضای سنت خارج می‏شود و ذهنیت فردیت‏یافته مدرن را در نوشته‏هایش انعكاس می‏دهد. چنین ذهنیتی را عمیقاً در اثر معروف او بوف كور مشاهده می‏كنیم.م. ف. فرزانه نویسنده مقیم خارج در مصاحبه با رامین جهانبگلو می‏گوید:

 بر طبق آنچه خود هدایت به من گفت، او كار ادبیات را نزد كشیشی فرانسوی شروع كرد كه در مدرسه سن‏لویی تهران درس می‏داد. این كشیش مردی استثنایی بود؛ چونكه به فرم ادبی‏ای علاقه داشت كه حتی در اروپا چندان رایج نبود و به نویسندگان و شاعرانی علاقه داشت كه آثارشان چندان خوانده نمی‏شدند، به نظر من او بود كه هدایت را به سوی فرم زیبایی‏شناختی مدرنی سوق داد كه در ایران اصلاً نمی‏شناختند. یادمان نرود كه در آن هنگام ما در دهه 1920م هستیم و غرب عرصه ظهور و بالش نهضتهای زیبایی‏شناختی مهمی، چون دادائیسم، سوررئالیسم، اكسپرسیونسیم و در معماری باوهاوس3 است. پس از آن هدایت به اروپا فرستاده شدتا درس مهندسی بخواند. در اكول تر اپوبلیك (مدرسه خدمات عمومی)، او به ناگزیر تحت تأثیر باوهاوس قرار گرفت….

پی نوشتها:

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1. نك : حبیب یغمایی. مقالات فروغی ـ محمدعلی ذكاءالملك. تهران، انتشارات یغمایی، 1353. ج 1.

2. نك: یادنامه فردوسی. تهران، انجمن مفاخر ملی ایران، 1349.

3. Bauhaus

4. رامین جهانبگلو. ایران و مدرنیته. تهران، نشر گفتار، 1379. ص 240.

درباره ی هرمس

همچنین ببینید

مسیر های راهپیمایی روز جهانی قدس در کرج

شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی کرج اعلام کرد، مسیر میدان شهدا به سمت مصلی بزرگ کرج، …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *